Hội nghị: “Định hướng, giải pháp phát triển nhanh, bền vững ngành chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu”

Ngày 8-8, tại TP Hồ Chí Minh, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì hội nghị “Ðịnh hướng, giải pháp phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu”. Cùng dự, có Phó Thủ tướng Trịnh Ðình Dũng, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường, lãnh đạo các bộ, ngành, các tỉnh, thành liên quan, đại diện lãnh đạo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản VN (VIFORES) và lãnh đạo của 5 hội và hiệp hội gỗ trên toàn quốc, các doanh nghiệp chế biến lâm sản trong nước và xuất khẩu, Hiệp hội gỗ cứng Hoa Kỳ (AHEC). Tham dự hội nghị còn có đại diện Phái đoàn EU tại Việt Nam, đại sứ các nước, đại diện Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản JICA, các doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài đầu tư và lĩnh vực lâm sản xuất khẩu và các cơ quan báo đài từ trung ương đến địa phương.

Ảnh: Ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, phát biểu tại hội nghị

Ảnh: Ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, phát biểu tại hội nghị

Các tham luận của hội nghị tập trung vào đánh giá thực trạng và phân tích những cơ hội, thách thức của ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu. Qua đó, đề xuất Chính phủ xem xét, ban hành cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển bền vững ngành công nghiệp.

DSC_0577

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Tổng thư ký VIFORES, trình bày tham luận tại hội nghị

Ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, đã trình bày báo cáo tóm tắt về những thành tựu mà ngành công nghiệp chế biến gỗ đã đạt được. Thứ nhất là số lượng doanh nghiệp gỗ đã nở rộ trong giai đoạn 10 năm, từ 2.500 DN năm 2008 lên đến 4.500 năm 2018. Trong giai đoạn này, ngành công nghiệp cũng chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về giá trị xuất khẩu. Năm 2007, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 2,3 tỷ USD, sau 10 năm kim ngạch xuất khẩu đã tăng hơn 2,5 lần đạt gần 8 tỷ USD vào năm 2017. Tăng trưởng ấn tượng trong nhiều năm đã đưa ngành công nghiệp trở thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực trong nhóm ngành hàng nông lâm thủy sản, đóng góp quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội của Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước đứng thứ 5 trên thế giới, đứng thứ 2 châu Á và lớn nhất Đông Nam Á về xuất khẩu gỗ.

Ông: Ông Nguyễn Quốc Khanh – Chủ tịch HAWA; Chủ tịch HĐQT Công ty AA Corporation

Ông Nguyễn Quốc Khanh – Chủ tịch HAWA; Chủ tịch HĐQT Công ty AA Corporation

Nhờ vào các dự án trồng rừng 327, 661 và các dự án trồng rừng nằm trong kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011-2015, đến nay, đã tạo được nguồn nguyên liệu trong nước ổn định cho ngành chế biến gỗ. Năm 2017, lượng gỗ khai thác từ rừng trồng cung cấp cho chế biến đạt 25 triệu m3, cơ bản đáp ứng được 75% nhu cầu của ngành công nghiệp.

DSC_0633

Thủ tướng CP Nguyễn Xuân Phúc thăm gian hàng trưng bày bên lề hội nghị

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, ngành công nghiệp chế biến gỗ gặp phải không ít những khó khăn – thách thức. Thứ nhất là chất lượng nguồn nguyên liệu rừng trồng trong nước còn thấp do khai thác sớm khi cây chưa thành thục công nghệ. Nguồn cung nguyên liệu trong nước chiếm gần một nửa dùng cho sản xuất dăm mảnh, gỗ bóc và ván công nghiệp nên mang lại giá trị gia tăng không cao. Minh chứng cho điểm này, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Tổng thư ký VIFORES, cho rằng xuất khẩu 8 triệu tấn dăm gỗ chỉ thu được trên dưới 1 tỷ USD (giá xuất khẩu 121 USD/tấn xuất khẩu sang Trung Quốc và 124 USD/tấn sang Nhật Bản). Trong khi đó, trong năm 2017, với mặt hàng ghế ngồi, chỉ sử dụng trên 3,2 triệu m3 gỗ nguyên liệu, tương đương 1/5 lượng gỗ băm dăm, đã thu về được gần 1,2 tỷ USD. Thứ hai, DN chưa hình thành được hệ thống phân phối hàng hóa, các hoạt động tiếp thị và quảng bá sản phẩm chưa được quan tâm thích đáng, năng lực cạnh tranh thấp và thiếu liên kết trong sản xuất, kinh doanh. Với khoảng 2.500 đầu mối nhập khẩu gỗ sẽ dẫn đến việc tranh mua, tranh bán và ép giá giữa các DN. Thứ ba, công nghiệp phụ trợ trong nước chỉ đáp ứng phần nhỏ cho nhu cầu chế biến, DN chủ yếu vẫn nhập khẩu từ các đối tác nước ngoài với chất lượng phù hợp. Thứ tư, nguồn nhân công dồi dào nhưng chất lượng lao động thấp, ngành công nghiệp vẫn đối mặt với việc thiếu hụt nguồn lao động có tay nghề cao. Thứ năm, yêu cầu của các nhà nhập khẩu về truy xuất nguồn gốc gỗ đảm bảo gỗ hợp pháp và trên thực tế đã có nhà nhập khẩu yêu cầu DN sử dụng gỗ 100% được khai thác từ các khu rừng có chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Điều này đòi hỏi các DN đầu tư hơn nữa vào quản trị, quản lý tốt chất lượng sản phẩm từ khâu nhập nguyên liệu, nâng cao năng lực thực hiện trách nhiệm giải trình. Thứ sáu, thiếu chính sách tổng thể và đồng bộ để tạo sức bật cho ngành, do đó ngành chế biến xuất khẩu gỗ vẫn mang tính tự phát.

Ảnh: ông Nguyễn Chiến Thắng - Tổng giám đốc Công ty TNHH Scansia Pacific phát biểu tại hội nghị

Ông Nguyễn Chiến Thắng – Tổng giám đốc Công ty TNHH Scansia Pacific phát biểu tại hội nghị

Để giải quyết những thách thức trên, theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Tổng thư ký VIFORES, cho rằng trước hết chúng ta phải có quy hoạch vùng nguyên liệu dài hạn. Hiện chúng ta đang có 2,9 triệu ha rừng trồng là rừng sản xuất (trên 90% trồng keo). Nước ta đất chật, người đông, không thể và cũng không nên mở rộng thêm diện tích trồng keo. Thái Lan, nước gần gũi với chúng ta, đã chuyển từ trồng rừng bạch đàn và keo, để có thu nhập ngắn ngày, sang trồng rừng tếch (chiếm trên 60% diện tích rừng trồng) từ hơn 20 năm trước. Lựa chọn duy nhất chỉ có thể là tăng năng suất rừng để tăng sản lượng gỗ. Hiện nay, năng suất rừng trồng keo của Việt Nam mới ở mức 10 – 15 m3/ha/năm, trong khi các nước đã đạt năng suất bình quân 15 – 20 m3/ha/năm, thậm chí 25 m3/năm. Giải pháp ở đây không có gì mới mẻ – sử dụng giống cây trồng tốt hơn và kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng trồng. Đây là lĩnh vực mà Chính phủ có thể can thiệp để nông dân đạt lợi ích kép, lợi ích nhiều mặt, tạo ra tình thế “win-win” – các bên cùng thắng, nghĩa là tăng nguồn cung nguyên liệu, trong khi không phải tăng diện tích, tăng gỗ lớn cho chế biến và xuất khẩu đồ mộc, gỗ nhỏ cho công nghiệp dăm mảnh, sinh khối tận dụng cho xuất khẩu viên nén gỗ (woodpellet) thay thế năng lượng hạt nhân và năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch. Để tăng thêm nguồn cung nguyên liệu trong nước, theo ông Hoài, cả nước có 4 triệu ha rừng tự nhiên được quy hoạch là rừng sản xuất, chủ yếu là rừng nghèo kiệt bỏ hoang rất lãng phí, do đó cần mạnh dạn tạo cơ chế huy động đầu tư tư nhân vào quản lý bền vững phần tài nguyên, tài sản và cũng là tư liệu sản xuất quý giá này?. Luật Lâm nghiệp vừa được Quốc hội thông qua có điều khoản quy định về cho thuê rừng và môi trường rừng để kinh doanh lâm sản và dịch vụ sinh thái rừng. Cần thí điểm giao một phần diện tích rừng tự nhiên này cho các doanh nghiệp tư nhân ngành gỗ quản lý, theo hình thức “đặc nhượng rừng” (forest concession), như cách Indonesia, Malaysia và nhiều nước đang phát triển khác đã làm và đã có những thành công. Đầu tư theo hướng này và nếu mỗi năm chỉ cần khai thác được 1 m3 gỗ từ mỗi ha rừng, thì cả nước sẽ có 4 triệu m3 gỗ, thay thế gỗ nhập khẩu từ Châu Phi, đáp ứng nhu cầu ưa chuộng gỗ từ rừng tự nhiên của thị trường nội địa và một phần cho chế biến xuất khẩu sang các thị trường Châu Á. Trên lý thuyết, mỗi ha rừng nhiệt đới, cho dù là rừng nghèo, trữ lượng cây đứng dưới 100 m3/ha, vẫn có thể cho tăng trưởng trên 2 m3 gỗ mỗi năm, nếu được điều chế bài bản.

Ảnh: Thủ tướng bắt tay chào thân mật đại điện phái đoàn EU tại VN và các ngài đại sứ

Thủ tướng bắt tay chào thân mật đại diện phái đoàn EU tại VN và các đại sứ

Để bảo đảm truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp Chính phủ cần nhanh chóng xây dựng hệ thống chứng chỉ quản lý rừng bền vững của VN, với các bộ tiêu chuẩn và tiêu chí được quốc tế thừa nhận. Đối với gỗ nhập khẩu, đặc biệt là từ các quốc gia có độ rủi ro cao, Chính phủ cần sớm xây dựng hệ thống đảm bảo gỗ hợp pháp như đã cam kết với EU. Đối với gỗ nhập khẩu từ Lào, nhờ nỗ lực của hai chính phủ, trong hai năm gần đây Việt Nam đã gần như loại bỏ hoàn toàn buôn bán gỗ trái phép qua biên giới Việt – Lào. Đối với gỗ nhập khẩu từ Campuchia, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam kiến nghị Chính phủ hai nước có hành động tức thời và hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch của thương mại gỗ qua biên giới, tránh phiền toái không đáng có và không đáng phải trả giá, cho cả hai quốc gia.

Ngoài chiến lược cung ứng nguyên liệu bền vững cho công nghiệp gỗ, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản VN đặc biệt quan tâm đến năng lực tiếp thị, ở tầm quốc gia, của ngành gỗ nước ta. Hội chợ đồ gỗ xuất khẩu VIFA-EXPO, được tổ chức mỗi năm một lần tại Trung tâm Triển lãm và Hội chợ Quận 7, TP HCM, thu hút sự quan tâm của khách hàng đồ gỗ trên toàn thế giới. Tuy nhiên, chỉ VIFA-EXPO không thôi là quá ít, khi Việt Nam muốn trở thành điểm đến hấp dẫn của khách hàng nước ngoài và trở thành một trung tâm đồ gỗ lớn của thế giới. Cần xây dựng Trung tâm giao thương, quảng cáo và tiếp thị đồ gỗ VN ở Bình Dương, là tỉnh chiếm trên 50% kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của cả nước và liền kề với Đồng Nai, sản xuất gần 25% đồ gỗ xuất khẩu của VN.

Ảnh: Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường giao lưu DN Nhật Bản trong tiệc chiêu đãi

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường giao lưu với DN Nhật Bản, đại diện phái đoàn EU tại VN trong tiệc chiêu đãi

Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đánh giá cao và biểu dương ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản, người trồng rừng đã đạt được trong những năm qua, đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước và là ngành hàng có giá trị xuất khẩu chủ lực của ngành nông nghiệp. Ðồng thời, Thủ tướng nêu lên những hạn chế, khó khăn, thách thức của DN, ngành chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu.

Thủ tướng cho rằng, dư địa, tiềm năng của ngành gỗ Việt Nam còn rất lớn. Do đó, cần phát triển ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu bền vững, hiệu quả, hiện đại, hội nhập sâu rộng thị trường quốc tế, khu vực. Sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp, ứng dụng kỹ thuật công nghệ tiên tiến, đào tạo nguồn nhân lực tốt, phát triển hệ thống công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ logistics tốt hơn. Thủ tướng giao cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong 10 năm tới phát triển ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu trở thành một ngành mũi nhọn trong sản xuất, xuất khẩu của nền kinh tế quốc gia; phấn đấu để Việt Nam trở thành một trung tâm hàng đầu về sản xuất, xuất khẩu gỗ và lâm sản có thương hiệu, có uy tín của thị trường thế giới. Trong đó, mục tiêu đến năm 2025 kim ngạch xuất khẩu đạt 18 đến 20 tỷ USD.

Ảnh: Ông John Chan, GĐ đại diện châu Á của Hiệp hội gỗ cứng Hoa Kỳ, chụp ảnh lưu niệm

Ông Huỳnh Quang Thanh, Chủ tịch BiFA, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó TTK VIFORES và ông John Chan, GĐ đại diện châu Á & Trung Hoa Đại lục của Hiệp hội gỗ cứng Hoa Kỳ, chụp ảnh lưu niệm bên lề hội nghị

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, các cấp, đơn vị liên quan đưa ra các giải pháp, chính sách khuyến khích phát triển nguồn nguyên liệu tạo môi trường thuận lợi hơn cho ngành chế biến gỗ và lâm sản phát triển. Ðồng thời, khuyến khích đầu tư trồng rừng nguyên liệu gỗ lớn. Các cơ quan liên quan cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong chế biến gỗ; phát triển hệ thống công nghiệp hỗ trợ hiệu quả; làm tốt công tác phát triển thị trường trong và ngoài nước; kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào… để ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu bền vững trong thời gian tới.

Cao Thanh – VIFORES

Tin Liên Quan